Dieta w Hashimoto

Spośród wszystkich chorób tarczycy najczęściej występującymi są niedoczynność tarczycy, w tym niedoczynność tarczycy na podłożu choroby Hashimoto. Zacznijmy sobie jednak od postaw, czyli od tego czym jest tarczyca i jaką funkcję pełni w organizmie…

 

Tarczyca to niewielki narząd (waży około 30-60g) produkujący hormony T3 (trójjodotyronina) oraz T4 (tyroksyna). Tak naprawdę tarczyca wytwarza również kalcytoninę ale związana jest ona głównie z układem kostnym więc pominiemy ją przy omawianiu. Jak więc widzicie tarczyca wcale nie produkuje TSH czyli hormonu najbardziej kojarzonego z tarczycą. TSH (czyli hormon tyreotropowy)produkowany jest jakby piętro wyżej tj. wytwarzany jest przez przysadkę mózgową. Jest to niejako hormon kontrolujący odgórnie tarczycę (o tym, że nad przysadką mamy jeszcze jedno piętro kontroli tj podwzgórze produkujące hormon TRH, który kontroluje z kolei TSH nie będziemy już szczegółowo mówić). Możemy obrazowo powiedzieć, że tarczyca to jakby pracownik wykonujący zlecenie, przysadka jest jego managerem ale i tak nad nimi wszystkimi jest prezes firmy czyli podwzgórze 🙂 Ale przechodząc do rzeczy…. Na skutek wzajemnych oddziaływań pomiędzy przysadką a tarczycą regulowane jest wytwarzanie najważniejszych hormonów: TSH, T3 i T4. Jeśli tarczyca produkuje mało hormonów to przysadka zaczyna wytwarzać więcej TSH żeby ją odgórnie pobudzić. Stąd, kiedy mamy niedoczynność dochodzi o wzrostu TSH. Jeśli mamy odpowiednią ilość T3 i T4 to TSH spada.

Omawiając hormony tarczycy warto również wspomnieć, że T3 oraz T4 zawierają w swojej budowie jod. Dlatego właśnie jod jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Wchodząc głębiej w działanie T3 i T4 musimy również dodać, że tak naprawdę najbardziej aktywnym hormonem jest T3 a nie T4. W związku z tym, że to T3 jest formą aktywną, w naszym organizmie zachodzi tzw. konwersja czyli przekształcenie T4 w T3. Konwersja ta zachodzi w tkankach naszego organizmu, przede wszystkim w wątrobie i jelitach. Zwróć na to uwagę ponieważ jeśli będziemy mieć problem z jelitami lub wątrobą to zastanów się jak będzie wyglądała nasza konwersja? Dodatkowo, do konwersji potrzebne są taki składniki jak cynk, selen, żelazo, witamina B12 oraz kwas foliowy. Dlaczego wspominam Wam o konwersji? Żebyście uświadomili sobie, że prawidłowe działanie tarczycy to nie tylko sprawne działanie przysadki i wydzielanie hormonów tarczycowych. Równie ważne jest działanie organizmu na dalszych etapach m.in. dobrze działający układ pokarmowy. To może być m.in. przyczyną dlaczego pomimo dobrze dobranej dawki leku czasami nie widzimy poprawy w naszym zdrowiu. I to uświadamia nam, że musimy podejść do tematu diety i leczenia bardziej całościowo a nie patrząc tylko na samą tarczycę i jej funkcjonowanie.

Hormony tarczycy wpływają na przemiany węglowodanów, rozkład tłuszczu, syntezę białek, metabolizm kości, rozwój płodu w czasie ciąży, układ sercowo-naczyniowy, czynność nerek, termoregulację oraz oddziaływają na metabolizm. Sporo? A to tylko niektóre z ich funkcji… Receptory dla hormonów tarczycy obecne są  w całym organizmie dlatego ich niedobory mają często różne, niespecyficzne objawy.

 

 

Jedną z przyczyn niedoczynności tarczycy może być choroba Hashimoto (inaczej tzw. limfocytowe zapalenie tarczycy). Jest to przewlekła choroba autoimmunologiczna. W dużym uproszczeniu jest ona spowodowana nieprawidłową reakcją układu odpornościowego na komórki tarczycy. W tym stanie niejako układ odpornościowy zaczyna niszczyć własne komórki (w tym wypadku komórki tarczycy). Choroba Hashimoto często rozpoczyna się od nadczynności tarczycy a później przechodzi w niedoczynność (w momencie, gdy duża część tarczycy jest już uszkodzona i nie potrafi ona wytwarzać odpowiedniej ilości hormonów).

 

Czynniki predysponujące do wystąpienia niedoczynności tarczycy, w tym choroby Hashimoto to:

  • geny
  • infekcje wirusowe
  • palenie
  • nadmiar jodu
  • niedobór selenu

 

Wiemy czym jest niedoczynność… Jak jednak się ona objawia?

Objawy niedoczynności tarczycy to zwykle:

  • ospałość
  • zaparcia
  • sucha skóra (zwłaszcza w okolicy łokci i kolan)
  • obrzęki
  • uczucie zimna
  • pogorszenie nastroju
  • nieregularne miesiączki
  • łamliwe włosy i paznokcie.

 

Bardzo częstym objawem niedoczynności tarczycy jest wzrost masy ciała, który spowodowany jest tym, że tarczyca odpowiada za 30% naszej spoczynkowej przemiany materii. Może jednak zdarzyć się, że objawy niedoczynności tarczycy albo nie będą w ogóle występować albo będą bardzo nieoczywiste.

 

wyniki badań w niedoczynności

Jak sprawdzić czy mamy problem z tarczycą? Czyli badania w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto

W celu zbadania funkcjonowania tarczycy podstawą jest sprawdzenie trójki tarczycowej czyli TSH, T3 oraz T4. Warto również sprawdzić poziom przeciwciał anty TG (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie), antyTPO (przeciwciała przeciwko tyreoperoksydazie) oraz anty TSH (przeciwciała oznaczamy aby sprawdzić czy toczy się tak proces autoimmunologiczny). Dodatkowo, w celu pogłębienia diagnostyki warto udać się do endokrynologa, który dodatkowo wykona np. USG tarczycy. Warto dodać, że samo sprawdzenie jedynie TSH nie wystarczy do całkowitego zweryfikowania pracy tarczycy ponieważ czasami, nawet jeśli TSH jest w normie nie oznacza to, że tarczyca funkcjonuje prawidłowo. Z drugiej strony nieprawidłowy stosunek T4 do T3 może być u jakiejś osoby inny niż wskazują normy a osoba ta może mimo wszystko może być zdrowa. Dzieje się tak, ponieważ nasze wyniki są zmienne osobniczo, co oznacza, że możemy być zdrowi a jednocześnie nasze wyniki mogą odbiegać od norm (nie tylko w chorobach tarczycy). Dlatego przestrzegam przed samodzielnym interpretowaniem wyników badań i stawianiu diagnozy, a już tym bardziej leczeniu na własną rękę, przed wizytą u lekarza endokrynologa.

Uwaga! Interpretację wyników badań laboratoryjnych należy przeprowadzać ostrożnie, analizując także przyjmowane leki lub choroby. Np. gdy bierzemy leki SRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny) czyli leki przeciwdepresyjne poziom TSH może być obniżony a np. w przypadku chorób nadnerczy stężenie TSH może być podwyższone. Dlatego weryfikacja tego, czy mamy niedoczynność tarczycy na własną rękę, bez wzięcia pod uwagę wszystkich wyników badań oraz innych czynników może dać błędną diagnozę.

 

Leczenie niedoczynności tarczycy i choroby Hashimoto

Podstawą leczenia niedoczynności tarczycy jest farmakoterapia, czyli podawanie analogu hormonu tarczycy- lewotyroksyny. Jeśli wrócicie do wiadomości o hormonach tarczycy to podawanie leku to podawanie jakby hormonu t4, który jak pamiętasz ulega w organizmie konwersji w t3 czyli w formę aktywną….
Oprócz leków, bardzo ważny jest również wpływ prawidłowej diety na zmniejszenie objawów w przebiegu niedoczynności tarczycy.

 

niedoczynność tarczycy

Dieta w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto

 

Przede wszystkim dieta w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto powinna być zindywidualizowana. Tak jak wspominałam, każdy z nas jest inny, może mieć różne wyniki badań oraz inne choroby współistniejące. Stąd, dieta również powinna być dobrana indywidualnie.
Przechodząc jednak do bardziej szczegółowych zaleceń: dieta w niedoczynności tarczycy powinna zmniejszać ryzyko rozwoju chorób wynikających z zaburzeń funkcjonowania tarczycy,  zmniejszać stan zapalny a także zwiększać efektywność farmakoterapii (poprawić konwersję T4 doT3).

 

Wartość energetyczna powinna być dopasowana indywidualnie. Na drugim miejscu powinniśmy zwrócić uwagę na jod oraz dobrej jakości białko.

 

Dlaczego jod jest tak ważny w niedoczynności tarczycy?

Jak wspominałam, stanowi on niezbędny składnik do produkcji hormonów tarczycy. Naturalne źródła jodu to głównie ryby i owoce morza: makrela, małże, dorsz, ostrygi a także sól jodowana czy wody mineralne. Z uwagi na to, że nie są to często spożywane produkty dostarczenie jodu w codziennej diecie nie jest aż tak łatwe. Zapotrzebowanie na jod to około 160μg jodu dziennie. Tutaj może narodzić się myśl o suplementacji jodem. Wydaje się przecież, że jeśli w chorobach tarczycy potrzebny jest jod a jest on trudno dostępny w pokarmie to idealnym rozwiązaniem będzie jego suplementacja prawda? Nie jest to jednak tak łatwe, ponieważ suplementacja jodem bez kontroli lekarza jest niewskazana i może doprowadzić do tzw. efektu Wolfa-Chainkoffa. Jest to stan związany jakby z przeładowaniem organizmu jodem, co związane jest końcowo z zaburzeniem zdolności tarczycy do wychwytu jodu i w konsekwencji zahamowaniem pracy tarczycy. Widzimy więc, że z jednej strony jod jest niezbędny do funkcjonowania tarczycy ale z drugiej strony wysokie spożycie jodu nie jest zbyt korzystne. Dodatkowo sugeruje się, że nadmiar jodu jest jednym z czynników rozwoju choroby Hashimoto. Dlatego obecnie dodatkowa suplementacja jodu w niedoczynności tarczycy (ponad zalecaną dzienną podaż) wydaje się nie być korzystna. Powinniśmy więc unikać dużej ilości jodu ale jod w normalnej, zalecanej według wytycznych ilości, jak najbardziej powinniśmy dostarczać.

Wspominając o jodzie trzeba wspomnieć o substancjach goitrogennych (inaczej wolotwórczych) czyli produktach spożywczych zawierających substancje, które ograniczają wchłanianie jodu. Są to kapusta, brokuł, kalafior, brukselka, jarmuż, brukiew, rzodkiewka, kalarepa, orzechy ziemne, gorczyca, soja. Dozwolone są one w ograniczonej ilości i najlepiej po obróbce termicznej (po ugotowaniu ilość goitrogenów czyli związków zmniejszających wchłanianie jodu zmniejsza się o około 30%).

 

Kolejny ważny składnik w diecie osób chorych na niedoczynność tarczycy, zwłaszcza chorobę Hashimoto to selen. Jest on składnikiem enzymu dejodynazy oraz uczestniczy w przemianie (konwersji) T4 do T3. Jeśli mamy za mało selenu to zmniejsza się wytwarzanie T3 a także zmniejsza się przyswajalność jodu. Źródłem selenu są orzechy brazylijskie. Tutaj uwaga! Zawartość selenu w orzechach brazylijskich zależy od ich pochodzenia- przykładowo orzechy brazylijskie z Brazylii mają więcej selenu niż te pochodzące z Boliwii. Rozbieżność pomiędzy zawartością selenu w orzechach jest dość duża ponieważ szacuje się, że jeden orzech zawiera średnio od 9 do 220µg selenu, w zależności od pochodzenia. Inne źródła selenu to np. ryby, skorupiaki czy grzyby. Zapotrzebowanie na selen wynosi 55µg. Wyniki badań nastomiast sugerują, że suplementacja selenu w ilości 200µg poprawia funkcjonowanie układu odpornościowego. Według wyników badań z Journal of Endocrinology suplementacja selenu u osób z chorobą Hashimoto poprawiała wyniki – powodowała zmniejszenie ilości przeciwciał anty-TPO. Wydaje się to dość logiczne ponieważ selen chroni tarczycę przed działaniem szkodliwego nadtlenku wodoru powstającego podczas konwersji T4 do T3. Z jednej strony suplementacja selenu wydaje się więc być korzystna natomiast z drugiej strony pojawiają się doniesienia, że dawki selenu wyższe niż 140µg zwiększają ryzyko cukrzycy. Dodatkowo, pomimo że niedobór selenu jest bardzo częsty, zwłaszcza w przypadku choroby Hashimoto to jednak zdarzają się osoby, które mają nadmiar selenu pomimo braku suplementacji. Dodatkowa suplementacja u tych osób może działać toksycznie. Zarówno więc nadmiar jak i niedobór selenu mogą być szkodliwe. Co więc zrobić? Sprawdzić poziom selenu przed wdrożeniem suplementacji i skonsultować się z lekarzem.

 

suplementy w niedoczynności tarczycy

 

Bardzo często w zaleceniach spotkacie się również z rekomendacją suplementacji witaminą D. Tutaj sprawa jest łatwiejsza: po pierwsze niedobór witaminy D sprzyja stanom zapalnym tarczycy i zawiązany jest z wyższym poziomem przeciwciał anty-TPO w chorobie Hasmimoto. A po drugie większość z Nas ma niedobór witaminy D. Dlatego suplementacja witaminy D będzie wskazana w niedoczynności tarczycy. Uwaga! Warto jednak najpierw mimo wszystko sprawdzić poziom witaminy D we krwi a następnie skonsultować z lekarzem dawkę. Wiem, że wydaje się, że stosowanie witaminy D jest bezpieczne ale naprawdę można ją przedawkować.

W diecie osoby z niedoczynnością tarczycy, zwłaszcza z niedoczynnością na podłożu Hashimoto warto zadbać także o żelazo. Jest składnikiem peroksydazy jodującej i odpowiada za konwersję T4 do T3. Mało żelaza skutkuje obniżeniem T3 i wzrostem TSH. Warto więc zadbać o dostarczenie go z dietą. Źródła żelaza to czerwone mięso, pestki dyni, mak, sezam, żółtka jaj. W przypadku suplementacji nie łączymy żelaza z cynkiem oraz z lekami stosowanymi w leczeniu niedoczynności tarczycy (o interakcjach leku z żywnością wspomnę jeszcze w dalszej części).

W niedoczynności tarczycy (w Hashimoto również) warto zadbać także o cynk (źródła to zarodki pszenne, pestki dyni, produkty pełnoziarniste). Cynk jest składnikiem białek receptorowych T3 a jego niedobór uniemożliwia konwersję T4 do T3. Jest też niezbędny do produkcji TSH.

W przypadku choroby Hashimoto warto wzbogacić dietę dodatkowo w kwasy omega 3 oraz antyoksydanty. Kwasy omega 3 pobudzają przekształcanie t3 do t4 a także łagodzą objawy wywołane stanem zapalnym. Źródła kwasów omega 3 to tłuste ryby jak śledź łosoś, pstrąg, makrela, owoce morza, olej lniany, chia, siemię lniane. Antyoksydanty z kolei znajdziemy przede wszystkim w ciemnych warzywach i owocach. Ale pamiętajmy również o przyprawach o działaniu antyoksydacyjnym czyli imbir, kurkuma , pieprz, cynamon, kardamon.

 

Czy w chorobie Hashimoto trzeba eliminować gluten?

Skąd się wziął się ten pomysł? Przede wszystkim stąd, że badania potwierdzają, że przy chorobie Hashimoto często współwystępuje celiakia (celiakia to również choroba autoimmunologiczna, podobnie jak Hashimoto). Wtedy należy bezwględnie wykluczyć gluten. Jednak wykluczenie glutenu powinno nastąpić dopiero po wykonaniu badań diagnostycznych w kierunku celiakii. Co więcej, jeśli wykluczymy gluten z diety a następnie chcemy sprawdzić poziom przeciwciał służących do diagnostyki celiakii to badania mogą wyjść zafałszowane. Najlepiej więc zaczekać z wykluczeniem do momentu wykonania badań. Warto dodać, że w chwili obecnej nie ma rekomendacji do rutynowego wykluczenia glutenu w chorobie Hashimoto a już tym bardziej do stosowania diety bezglutenowej w zwykłej niedoczynności tarczycy. Gluten należy więc wykluczyć w przypadku celiakii. Eliminujemy go także w przypadku alergii na pszenicę oraz nieceliakalnej wrażliwości na gluten.

 

Czy w chorobie Hashimoto trzeba eliminować nabiał?

Podobnie jak w przypadku glutenu, tutaj również nie ma rekomendacji do wykluczenia nabiału bez potwierdzenia tego wynikami. Czasami, w przypadku Hashimoto występuje nietolerancja laktozy. To jednak nie powoduje jeszcze, że wyeliminować należy od razu cały nabiał (wystarczy wybierać produkty bezlaktozowe). Zauważono, że eliminacja laktozy u osób z Hashimoto, które mają dodatkowo nietolerancję laktozy wpływa korzystnie na stężenie TSH. Podkreślmy jednak, że wykluczenie laktozy powinno nastąpić dopiero po sprawdzeniu czy nietolerancja laktozy w ogóle występuje. Może się bowiem okazać, że dla nas nabiał nie jest szkodliwy i możemy go jeść bez obaw.

 

gluten i nabiał w niedoczynności tarczycy

Bardzo ważnym aspektem, który często jest bagatelizowany jest sposób przyjmowania leków w niedoczynności tarczycy. Eutyrox oraz Letrox są lekami, przy których bezwzględnie należy przestrzegać wszystkich zasad, które mogłyby zmniejszyć wchłanianie leku (a jest ich całkiem sporo).

Oto najważniejsze zasady, których powinieneś przestrzegać przyjmując Eutryox lub Letrox:

  • Lek przyjmujemy rano, na czczo; popijamy go niewielką ilością wody a następnie, po upłynięciu minimum godziny możemy zjeść śniadanie.
  • UWAGA! Obecnie, coraz częściej, lek zamiast na czczo, stosuje się przed snem, co najmniej 2 godziny po ostatnim posiłku
  • W śniadaniu dobrze omijać duże ilości wapnia, ponieważ wchodzi on w interakcję z lekiem i ogranicza jego wchłanianie.
  • Lek popijamy niewielką ilością wody (nie wysokozmineralizowanej).
  • Kawę lub herbatę możemy wypić po 2 godzinach od przyjęcia leku.
  • Co hamuje wchłanianie leku? Soja, sok grejpfrutowy, duże ilości błonnika. Dodatkowo problemy z funkcjonowaniem jelit jak np. współwystępująca celiakia, zaburzenia żołądkowo-jelitowe czy nietolerancja laktozy mogą zaburzyć wchłanianie leku.
  • Na wchłanianie leku negatywnie wpływa żelazo – należy zachować 2-4 godzin odstępu pomiędzy lekiem a przyjęciem żelaza lub wapnia.
  • Inhibitory pompy protonowej (leki na zgagę) zmniejszą wchłanianie leku, należy zachować odstęp.
  • Co poprawia wchłanianie leku? Przyjmowanie go na czczo oraz obecność witaminy C (natomiast nie ma zaleceń aby lek przyjmować razem z witaminą C)

 

Moje must have w tarczycy?

Olej z czarnuszki – badania wykazały, że po 8 tygodniach czarnuszka zmniejszyła stężenie TSH oraz przeciwciał anty-TPO a dodatkowo podniosła t3. Zawiera thymoquinone, która chroni komórki przed procesem autoimmunologicznym

 

__________________________________________________________________________________________

 

Maja Czerwińska Rogowska – dietetyk kliniczny i psychodietetyk, wykładowca akademicki. Przekazuję skomplikowaną wiedzę z dietetyki w łatwy sposób. A w wolnych chwilach gotuję pyszne fit potrawy. Moją misją jest udowodnić, że można pysznie jeść i zdrowo chudnąć. Dołącz do mnie!